Zelfexpressie is van alle tijden

Binnen de collecties van het Allard Pierson zijn vele objecten en verhalen te vinden die gaan over seksuele- en genderdiversiteit, die voorbijgaan aan het traditionele man/vrouw perspectief. Over (mogelijke) lesbische liefde tussen Betje Wolff en Aagje Deken, ‘de hermafrodiet’ als getuige van intersekse personen in de oudheid, het vroege homo-erotische Pijpenlijntjes van Jacob Israël de Haan of het tijdschrift Suho, uitgegeven door de eerste Zwarte lhbtiq+-belangenorganisatie van Nederland. Door onderzoek van medewerkers, onderzoekers en studenten komen ook minder bekende verhalen vaker bovendrijven. Een aantal worden hier uitgelicht. 

Trans aan het hof

Chevalier/Chevalière d’Éon (1728-1810) was spion voor de Franse koning Louis XV aan het hof van Rusland en Engeland, soldaat en ook nog eens bekwaam schermer. Ze kreeg bij de geboorte het mannelijke geslacht toegewezen maar leefde als vrouw en werd officieel als zodanig erkend door koning Lodewijk XVI. Wat lange tijd slechts als een vermomming werd beschouwd voor haar spionage werk, wordt tegenwoordig gezien als de uitdrukking van een transidentiteit waarover Beaumont zelf schreef in haar boeken. Je genderidentiteit is hoe jij jezelf vanbinnen voelt, bijvoorbeeld man, vrouw, non-binair, of iets anders. Dit hoeft niet altijd overeen te komen met je biologische geslacht bij de geboorte. Daarom zijn persoonlijke documenten zo belangrijk voor onderzoekers die onderzoek doen naar queergeschiedenissen: ze geven een inkijkje in iemands persoonlijke leefwereld, gedachtes en gevoelens over diens identiteit. In de collectie gedrukte werken zijn meerdere boeken te vinden met memoires van Chevalière d’Éon, zoals: 

RuPaul’s Drag Race

Drag is bijna niet meer weg te denken met populaire shows op tv zoals RuPaul’s Drag Race, wekelijkse dragbingo’s en natuurlijk dragshows in clubs en theaters, opgevoerd door drag kings en queens, maar is van alle tijden. Eén van de dragpersonae die vorige eeuw op de planken te zien was in Nederland was de Amerikaanse genderfluïde performer Hibiscus (geboren als George Harris III). In de Verenigde Staten verwierf Hibiscus bekendheid met diens eerste groep The Cockettes waar zelfs Marsha P. Johnson, beroemde dragqueen en activiste, wel eens een gastrol vervulde. In 1972 trad Hibiscus op in het Mickery Theater samen met diens partner Angel Jack. Als ‘Angels of light’ stonden ze tijdens het Holland Festival op de planken met hun show Enchanted Miracle. Een voorstelling met zang, dans, drag en ’45 kilo aan glitter’. In de theatercollectie zijn diverse foto’s en een video-opname van de voorstelling te zien. Terug in New York overleed Hibiscus enkele jaren later op 32-jarige leeftijd aan de gevolgen van Aids. 

Theatercollectie

Niet alleen drag maar ook crossdressing is terug te vinden in de theatercollecties. In tegenstelling tot drag gaat het bij crossdressing veel meer over een tweedeling: mannen verkleed als vrouw en vrouwen verkleed als man beeldde op het podium diverse rollen uit. Deze vorm van verkleden werd ook wel travestie genoemd, afkomstig van het Franse ‘travesti’ wat crossdressing betekent. Vooral voor vrouwen betekende dit een nieuw vorm van vrijheid, je mogen kleden en voordoen als man op het toneel. In de theatercollectie zijn diverse laat 19de-eeuwse kostuumontwerpen terug te vinden zoals voor zes dames in travestie als Husaren in het gevolg van Kolback uit Falka, het kostuumontwerp voor een vrouw van een boerenjongen of een kostuumontwerp voor stepdanseres in travestie. Naast de ontwerpen voor travestie of crossdressing zijn ook diverse kostuums bewaard gebleven. Hieronder vind je prachtige meerdelige danskostuums gedragen door vrouwen of jurken met pailletten, hoofdtooien en mantelpakjes gedragen door mannelijke acteurs, zoals het mantelpak gedragen door Cas Enklaar in Gender Monologues uit 2019. Het toneel was en is de plek waar de grenzen van gender worden verlegd.  

Zo oud als de mens zelf

Ook in de archeologische collecties zijn meerdere voorbeelden terug te vinden over transgender, intersekse of non-binaire personen, zoals ‘de hermafrodiet’, een beeld met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtkenmerken. Maar ook alledaagse voorwerpen vertellen een verhaal, zoals de make-up koker met de (vermoedelijke) godin Ishtar. Zij was de Mesopotamische godin van liefde, oorlog en vruchtbaarheid. In de aan haar gewijde tempels werkten veel mensen die zich nu zouden identificeren als transgender, intersekse of non-binair. In meerdere mythen rond Ishtar spelen personen die van sekse veranderden of geen vast geslacht hadden een prominente rol. 

Deze blog is geschreven in het kader van World Pride, een feestelijk moment maar ook een protest waarbij aandacht wordt gevraagd voor de positie en rechten van LHBTIQ+ (lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, intersekse en queer) personen in de wereld.