De Gay Tourist Map Amsterdam 1995 digitaal verrijkt

In de kaartencollectie van het Allard Pierson bevindt zich een bijzonder tijdsdocument: de Free City Map of Gay & Lesbian Amsterdam Summer 1995, uitgegeven in het voorjaar van 1995. De gratis verkrijgbare toeristische stadsplattegrond bood een overzicht van alle locaties om gay Amsterdam te ontdekken, bedoeld voor zowel toeristen als de lokale community. Door de vele advertenties lijkt de kaart op het eerste gezicht een reclameblaadje vol uitgaansmogelijkheden en ander vertier, maar ze was meer dan dat: de kaart moest ook bijdragen aan de informatievoorziening rondom HIV/AIDS en de epidemie onder de aandacht brengen.

De oorspronkelijke kaart uit 1995 is inmiddels in een nieuw jasje gestoken: ze is gedigitaliseerd, zodat je er met behulp van je GPS overheen kunt wandelen, en er is een reeks nieuwe locaties aan toegevoegd.

Op ontdekkingstocht door gay Amsterdam

Grafisch vormgever Menne Vellinga ontwierp de fraaie, in blauw-wittinten uitgevoerde plattegrond van het centrum van Amsterdam. De hotspots en belangrijkste straten en pleinen waar de LHBTI+-community terechtkon, worden duidelijk uitgelicht. De Kerkstraat, de Warmoesstraat en de Reguliersdwarsstraat springen eruit met de langste lijstjes aan bars, coffeeshops, disco’s, hotels, restaurants en winkels. ‘All listed venues are exclusively or almost gay unless mentioned otherwise’, aldus de index.

De index is een handige tool die specifieke doelgroepen wegwijs maakt. Er zijn aparte icoontjes voor plekken die zich vooral op vrouwen richten (W), die gemixt hetero-gay zijn (M), en plekken waar bijvoorbeeld vooral leerfetisjisten (L) en prostitutiebezoekers (P) naartoe kunnen. De diversiteit aan locaties is opvallend: van de legendarische clubs Roxy en IT tot het feministische antiquariaat Vrouwen in druk aan de Westermarkt en het Lesbian Archive in de Eerste Helmersstraat. Ongeveer de helft van de voorzijde wordt in beslag genomen door advertenties van de locaties die ook op de kaart te vinden zijn.

Meer dan vertier

Maar de kaart stond niet alleen in het teken van vertier en queer joy. Ze stamt uit een tijd waarin de ziekte AIDS, veroorzaakt door het HIV-virus, genadeloos om zich heen sloeg en vele levens binnen de LHBTI+-community kostte. Het jaar 1996 was het jaar met het hoogste aantal nieuwe hiv-infecties wereldwijd. Als je de kaart tussen de regels door leest, valt inderdaad op dat ze ook een belangrijke rol speelde in de informatievoorziening en preventie rondom HIV/AIDS.

De vetgedrukte namen van locaties op de kaart zijn volgens de index de plaatsen waar gratis condooms voor anaal gebruik te verkrijgen waren. Op de achterzijde is een uitgebreide woordenlijst opgenomen in verschillende talen: Nederlands, Engels, Duits, Frans, Spaans en Italiaans. Seksuele handelingen worden onderscheiden aan de hand van de kopjes ‘veilig/safe/sans risque/seguro/sicuro’ en ‘onveilig/not safe/haut risque/alto riesgo/alto rischio’. Ook de idioomzinnetjes zijn veelzeggend: ‘Ooit van aids gehoord?’ of ‘Ik doe een condoom om, dat is veiliger.’

Onder de taalwijzer adverteert de Sad-Schorerstichting, een organisatie die zich sinds 1967 inzette voor de gezondheidszorg en belangenbehartiging van LHBTI+ personen. De Sad-Schorerstichting, tevens de opdrachtgever van de kaart, brengt haar polikliniek aan de P.C. Hooftstraat onder de aandacht, waar men anoniem en ‘by an all gay team’ terechtkon voor advies en hiv-testen. Direct daarnaast is het telefoonnummer van de AIDS-infolijn te vinden, voor ‘VRAGEN OVER AIDS’.

Van 1995 naar het queer Amsterdam van nu

Voor lezers van vandaag biedt de kaart een intrigerend inkijkje in de lifestyle en leefwereld van gays en lesbians in het midden van de jaren negentig. Het Allard Pierson heeft de kaart, in samenwerking met Amsterdam Time Machine en Allmaps, gedigitaliseerd en gegeorefereerd. Via de Allmaps Here-tool kun je de kaart nu al wandelend verkennen met behulp van de GPS op je telefoon.

De kaart is niet alleen digitaal navigeerbaar en bewandelbaar gemaakt, maar ook verrijkt met nieuwe, hedendaagse queer locaties, zoals uitgaansgelegenheden De Trut en Club Raum, communitycentrum Rita en meer informele locaties, zoals bekende cruisegebieden. Zo slaat de verrijkte gay map een brug tussen verleden en heden.

Ruimte voor queer Amsterdam

Tijdens een wandeling door het queer Amsterdam van de jaren negentig valt op hoeveel plekken inmiddels zijn verdwenen. Daar zijn vanzelfsprekend ook nieuwe locaties voor in de plaats gekomen, maar de kaart wekt toch de indruk dat de LHBTI+-gemeenschap, in al haar veelkleurigheid en subculturen, minder ruimte is gaan innemen en minder zichtbaar aanwezig is geworden in de stad.

Kaarten, en juist die tastbare, gratis verkrijgbare stadsplattegronden, kunnen helpen die ruimte opnieuw zichtbaar te maken en terug te claimen, zowel voor toeristen als voor de Amsterdamse queer gemeenschap.